Yabancı pazarlara yüz milyarlarca ABD doları akıyor.

Yapay zeka, Amerika Birleşik Devletleri'nde elektrik kesintileri ve halkın tepkisiyle karşı karşıya kalırken, bilgi işlem altyapısının bir sonraki hedefleri güneye ve kuzeye doğru hızlandırılmış göçü görüyor. Anthropic, Avustralya'ya 15 milyar ABD doları bahis koyarken, Meta, Kanada'ya açılmak için 10 milyar ABD doları yatırım yapıyor. On milyarlarca doları kapsayan bu devasa altyapı geçişi, küresel bilgi işlem gücü manzarasını yeniden şekillendirecek mi?

Artan zorlukların ortasında, yapay zeka altyapısı ayak izini ABD'den uzaklaştırıyor.

Bir zamanlar dünyanın en büyüğü olarak ilan edilen Virginia'daki Digital Gateway veri merkezi projesi, yıllarca süren davalar ve yerel sakinlerin protestoları sonrasında iptal edildikten sonra, giderek artan sayıda teknoloji devi gözlerini denizaşırı pazarlara çeviriyor.

Australian Financial Review (AFR) tarafından kısa süre önce açıklandığı üzere, önde gelen yapay zeka firması Anthropic, gelecek yılın sonuna kadar 1 gigawatt kapasiteyi çevrimiçi hale getirmeyi hedefleyerek, 15 milyar dolarlık devasa bir arazi ve tesis yatırımıyla Avustralya'da minimum 1,4 gigawatt veri merkezi bilgi işlem gücü elde etmeyi hedefliyor.

Bu yatırımın ölçeği şaşırtıcı. Sonuçta Avustralya'da şu anda faaliyette olan veri merkezlerinin toplam kurulu kapasitesi yaklaşık 1,4 gigawatt.

Anthropic'in yatırımı nihai olarak hayata geçirilirse, tek bir satın alımdan elde edilecek kurulu kapasite kabaca Avustralya'nın toplam veri merkezi kurulu kapasitesine eşdeğer olacaktır.

Meta yakın zamanda Kanada'nın Alberta kentinde 750.000 hanenin enerji tüketimine eşit 1 gigawatt kurulu kapasiteye sahip bir veri merkezi inşa etmek için yaklaşık 10 milyar dolarlık bir yatırım yapacağını duyurdu.

Tamamlandığında bu veri merkezi, yollar ve su hizmetleri de dahil olmak üzere yerel altyapıya yapılan yaklaşık 60 milyon Kanada doları tutarındaki ek yatırımla desteklenen Meta'nın en büyük denizaşırı veri merkezi olacak.

Kanada ve Avustralya gibi geniş, kaynak açısından zengin ülkelerin ötesinde, Orta Doğu, Afrika ve Avrupa da büyük ABD yapay zeka şirketlerinin yoğun bilgi işlem yatırımları için sıcak noktalar haline geldi.

Teknoloji devlerinin art arda yaptığı milyarlarca dolarlık denizaşırı altyapı tasarımları net bir sinyal veriyor: Yapay zeka altyapısındaki marjinal büyüme ülke sınırlarının ötesine yayılıyor ve büyük model şirketler arasındaki bilgi işlem altyapısı rekabeti resmi olarak küresel hale geldi.

Bu sıradan bir veri merkezi inşaat planı değil; yeni nesil son teknoloji yapay zekanın eğitimi, yönetimi, işletilmesi ve ticarileştirilmesi için lokasyonlara ilişkin yüksek riskli bir bahis.

01

Amerika Birleşik Devletleri'nin Yurtiçi Darboğazlarından Kaçmak

Teknoloji devlerinin yurtdışına yayılmasının arkasında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki veri merkezlerinin inşasında giderek ciddileşen pratik darboğazlar yatıyor.

Elektrik kesintisi birincil darboğazdır. Veri merkezi inşaatının güçlü gelişimiyle birlikte, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki güç talebi hızla arttı. Bununla birlikte, ABD'nin enerji talebindeki büyüme, yıllık %1'in altında bir büyüme oranıyla, on yılı aşkın süredir neredeyse sabit kaldı.

Bank of America, 8 Temmuz'da yayınlanan son raporunda, ABD'nin 2026 ile 2030 arasında, artan üretim ve artan çip talebinin yanı sıra ABD kamu hizmeti şirketlerinin mevcut ihtiyaçları karşılayamaması nedeniyle 100 gigawatt'lık bir elektrik kesintisiyle karşı karşıya kalabileceğini belirtti.

Bank of America analistleri, enerji kapasitesi talebinin 2026'dan 2030'a kadar 230 gigawatt veya daha fazlasına ulaşacağını tahmin ediyor. Bununla birlikte banka, kamu hizmeti şirketlerinden gelen enerji arzının yalnızca 93 gigawatt olacağını tahmin ediyor.

Elektrik Enerjisi Araştırma Enstitüsü'nden elde edilen veriler ayrıca, veri merkezleri için küresel bir merkez olan Kuzey Virginia'da veri merkezlerinin halihazırda ABD'nin toplam elektriğinin yaklaşık %25'ini tükettiğini ve bu oranın 2030 yılına kadar %57'ye yükselmesinin beklendiğini gösteriyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nde karadaki veri merkezlerinin genişlemesi bir engele çarptı ve NIMBY etkisiyle sakatlayıcı bir darbe indirdi.

Yapay zekanın yol açtığı artan elektrik faturaları, veri merkezlerini "en az arzu edilen komşulara" dönüştürüyor.

ABD'de yakın zamanda yapılan bir anket, Amerikalıların yüzde 70'inin evlerinin yakınında yapay zeka veri merkezleri inşa edilmesine karşı olduğunu, yüzde 48'inin şiddetle karşı çıktığını ve yalnızca yüzde 7'sinin kendi mahallelerinde bu tür tesislerin inşa edilmesini desteklediğini gösteriyor.

Yapay zeka araştırma şirketi Data Center Observatory'nin son rakamlarına göre, aktif muhalif grupların sayısı bu yılın ilk üç ayında iki katından fazla arttı ve 2025'in sonunda 396 olan ABD'nin 49 eyaletinde 833'e yükseldi.

Bu topluluk grupları, toplam değeri yaklaşık 130 milyar ABD doları (yaklaşık 880 milyar Çin yuanına eşdeğer) olan en az 75 ilgili projeyi başarıyla engelledi veya erteledi.

Daha da önemlisi, tabandan gelen muhalefet dalgası hızla düzenleyici düzeyde yasama oyunlarına dönüştü.

Virginia, veri merkezleri için ülkenin ilk elektrik tüketim vergisini kabul etti ve New York Eyaleti, onaylara bir yıllık moratoryum uyguladı. 2026'nın yalnızca ilk altı haftasında, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki 30'dan fazla eyalet, 300'den fazla ilgili yasa tasarısı önerdi.

Teknoloji devleri, yapay zeka rekabetinde çeşitlendirilmiş bir bilgi işlem güç kaynağı zinciri oluşturmanın hayati önem taşıdığının her zamankinden daha fazla farkındalar.

02

Güneye Hareket Etmek ve Kuzeye Hareket Etmek

Anthropic ve Meta'nın denizaşırı yerleşimleri, ABD veri merkezi altyapısının göçünün iki ana yönünü yansıtıyor: güneye hareket etmek ve kuzeye hareket etmek.

Üretken yapay zeka eğitimi ve çıkarım iş yükleri gecikmeye karşı giderek daha toleranslı hale geldikçe ve yer seçiminde daha fazla esneklik kazandıkça, benzersiz avantajlarıyla Avustralya, bilgi işlem gücü için yeni bir merkez olarak ortaya çıkıyor.

Coğrafi olarak Amerika Birleşik Devletleri, Asya ve Pasifik bölgesi arasında yer alan Avustralya, Asya-Pasifik bölgesindeki bilgi işlem güç merkezleri için bir merkez olma potansiyeline sahiptir.

Knight Frank tarafından yayınlanan 2025 yıllık raporuna göre Avustralya, veri merkezi yatırım hedefleri küresel sıralamasında dünya çapında (yalnızca ABD'nin ardından) ikinci sırada yer alıyor.

Anthropic'in Avustralya'daki varlığını Güney Yarımküre'de genişletme düşüncesi, ülkenin bol toprak kaynaklarından ve zengin yenilenebilir enerji kaynaklarından kaynaklanıyor.

1,4GW'lık bir hesaplama gücü ölçeği, birçok nükleer güç ünitesinin çıkışına eşdeğerdir. Avustralya'nın nispeten istikrarlı enerji arzı ve elverişli iklimi, doğasında var olan doğal avantajlardır.

Daha da önemlisi ilgili politikalar bunun yolunu açtı. Bu yılın Mart ayında Anthropic, Avustralya hükümetiyle yapay zeka güvenlik araştırması ve ulusal yapay zeka planı üzerinde işbirliği yapmak ve altyapının geniş ölçekli kullanıma sunulmasının önündeki engelleri kaldırmak için bir mutabakat zaptı imzaladı.

Meta ayrıca Sturgeon County, Alberta'da da iyi düşünülmüş bir yer seçimi yaptı.

Eyaletin temel avantajları arasında düşük maliyetli doğal gaz, nispeten serin bir iklim ve teknoloji şirketlerinin kamu elektrik şebekesindeki kapasite kısıtlamalarını aşmasına olanak tanıyan yerinde güç kaynakları inşa etme izni yer alıyor.

Reuters'e göre Meta'nın Kanada'daki ilk proje ölçeği 1GW olup kapasitesi 1,8GW'a çıkacak. Güç kaynağı esas olarak doğal gazdan elektrik üretimine dayanmaktadır.

Meta, elektrik şebekesine bağlanmak için yeni enerji üretim tesislerinin inşasını finanse edecek ve çok sayıda enerji kuruluşuyla uzun vadeli enerji tedarik anlaşmaları imzaladı.

Bu, Alberta'nın benzersiz çekiciliğini vurguluyor: Eyalet, yapay zeka veri merkezlerini doğal gaz endüstrisi için yeni bir ihracat yoluna dönüştürüyor.

Alberta, bol miktarda düşük maliyetli doğalgaza, gelişmiş enerji mühendisliği yeteneklerine, soğuk ikliminin getirdiği soğutma avantajlarına ve nispeten iş dostu ve vergi dostu bir ortama sahiptir.

Kanada Başbakanı, Kanada'yı "veri merkezi inşaatı için dünyanın en iyi yeri" haline getireceğine söz vererek girişimi bizzat onayladı.

Mevzuatın kesinliği ve erişilebilir enerji, bölgedeki hesaplama gücü yatırımı için ortaklaşa bir "düşük bölge etkisi" yarattı.

03

Bilgi İşlem Gücü için Bir Sonraki Erişim Noktası mı?

Aslında teknoloji devleri gözlerini Avustralya ve Kanada'ya dikmeden önce bile Orta Doğu, Avrupa ve hatta Afrika bir zamanlar bilgisayar gücü yatırımı için popüler yerler olarak ortaya çıkmıştı.

Bol sermaye ve enerji avantajlarından yararlanan Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, küresel yapay zeka bilgi işlem gücünün "yeni petrol sahaları" olmaya çabalıyor.

Amazon, 2024 yılında Suudi Arabistan'da değeri 10 milyar ABD dolarını aşan yeni bir veri merkezi projesini duyurdu; Microsoft, 2025 yılında Birleşik Arap Emirlikleri'ne 2029 yılına kadar 15,2 milyar ABD dolarından fazla yatırım yapacağını açıklamıştı; OpenAI ayrıca 2025 yılında Abu Dabi'de 1 gigawattlık "Stargate UAE" veri merkezini inşa edeceğini duyurdu.

Ancak bölge şu anda ciddi sorunlarla karşı karşıyadır. Mart 2026'da Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn'deki üç Amazon veri merkezi, bölgesel çatışmaların ortasında drone saldırılarına maruz kaldı ve bu da hizmet kesintilerine yol açtı.

Google, Microsoft, NVIDIA ve diğer şirketlerin tesisleri de potansiyel hedefler olarak listelendi. Bu olay ABD'li teknoloji devlerinin bölgeye yapılacak yatırımlarda daha temkinli yaklaşmasına neden olabilir.

Avrupa'da yapay zeka veri merkezlerinin inşası, temel olarak Avrupa Birliği'nin önümüzdeki 5 ila 7 yıl içinde bilgi işlem gücünü mevcut seviyeye kıyasla üç katına çıkarmayı hedefleyen "InvestAI" girişimi tarafından yönlendiriliyor.

Bugüne kadarki en büyük tek proje, NVIDIA ile Deutsche Telekom arasındaki 1 milyar avroluk ortaklıktır. Ancak Jensen Huang, AB'nin yapay zeka yatırımında hâlâ Çin ve ABD'nin gerisinde olduğuna dikkat çekerek, Avrupa'nın altyapı gelişimini hızlandırmasının aciliyetinin altını çizdi.

Afrika pazarı yaygın olarak bir sonraki büyüme noktası olarak kabul ediliyor ancak mevcut veri merkezi kapasitesi küresel toplamın %1'inden azını oluşturuyor. Büyük ABD teknoloji devleri, projeleri küçük ölçekli ve uygulama zorluklarıyla dolu olmasına rağmen, yerel işletmelerle ortaklıklar veya bağımsız inşaat yoluyla pazara giriyor.

Microsoft bir zamanlar Kenya'da 100 megavatlık bir veri merkezi kurmayı planlamıştı. Bununla birlikte proje, devasa enerji talebi (ilk aşama tek başına ülkenin toplam kurulu güç kapasitesinin yaklaşık %3'ünü kaplayacak) ve çözülmemiş devlet garantisi sorunları nedeniyle şu anda inceleniyor.

Anthropic'in Avustralya'daki devasa yatırımı, ülkenin küresel yapay zeka rekabetinde bir sonraki bilgi işlem gücü merkezi olarak ortaya çıkışına işaret ediyor.

Ancak büyük fırsatlar bedelsiz gelmez.

Avustralya İklim Konseyi tarafından aktarılan araştırma, veri merkezlerinin büyümesinin yeni yenilenebilir enerji kapasitesiyle eşleşmemesi durumunda, Avustralya'nın ana şebekesindeki ortalama toptan elektrik fiyatının 2035 yılına kadar %20'den fazla artabileceğini ve bunun Yeni Güney Galler ve Victoria gibi bölgelerde daha büyük bir baskı oluşturabileceğini gösteriyor. Su kaynakları ve toplumun kabulü de kısıtlama görevi görecektir.

Daha da önemlisi, eğer Avustralya'nın rolü yalnızca veri merkezlerine ev sahipliği yapmak, elektrik sağlamak, işgücü sağlamak ve değerin çoğunluğu yurt dışına akarken çevresel yükleri üstlenmekse, yapay zeka rekabetinde güçlü bir etki oluşturamayabilir.

Kanada da benzer zorluklarla karşı karşıya.

Alberta'nın temel avantajı ucuz doğal gazda yatıyor ve bu da önemli bir çelişki yaratıyor: Yapay zeka devlerinin çığırtkanlığını yaptığı "temiz bilgi işlem gücü" her zaman projelerin gerçek marjinal güç kaynaklarıyla uyumlu olmuyor.

Meta, elektrik tüketiminin %100 temiz ve yenilenebilir enerjiyle tamamen karşılanacağını iddia ediyor. Ancak Reuters, Alberta'nın elektrik şebekesindeki emisyon yoğunluğunun Kanada'nın ulusal ortalamasından önemli ölçüde yüksek olduğuna dikkat çekti.

Bu arada, Canadian Broadcasting Corporation'ın (CBC) Haziran ayındaki bir raporunda, büyük ölçekli veri merkezlerinin çevredeki topluluklar üzerinde karbon emisyonları, su tüketimi ve gürültü kirliliği açısından çevresel etkiler yarattığı ve ilgili tartışmaların halen devam ettiği belirtildi.

Küresel bilgi işlem gücü rekabetinin ikinci yarısında, yarışmanın artık en gelişmiş çipleri kimin ilk önce satın alabileceği değil, kimin bilgi işlem gücünü kök salıp daha düşük kurumsal maliyetler ve daha yüksek sistem verimliliği ile yerleşmesini sağlayacağıyla ilgili olduğu yadsınamaz.

Antropik ve Meta bu "büyük göçün" yalnızca başlangıç ​​noktasıdır.